Mín skoðun á því hvernig standa á að karatekeppni.

Ég hef alltaf haft ákveðnar skoðanir á því hvernig standa beri að karatekeppni, hvernig undirbúningur eigi að vera og hvaða eyðublöð eigi að nota.  Hér fyrir neðan eru mínar skoðanir á því efni og eru þær byggðar á reynslu minni af keppnum sem þátttakandi, sem skipuleggjandi og síðast en ekki síst sem dómari.  Þessir punktar eru á engan hátt lýsandi fyrir starf KAÍ, né skoðun sambandsins, þrátt fyrir mín störf á þeim vettvangi. 

Keppnir

Keppni í karate er skipt í tvær greinar, kata og kumite. Útskýringar á framkvæmd keppni er að finna í reglum Alþjóðakaratesambandsins (WKF).  Þar kemur skýrt fram hvernig standa á að keppni, hvernig keppnissvæðið lítur út, eftir hverju er dæmt ásamt fleiri atriðum sem viðkoma keppni í karate.  Í reglum Karatesambands Íslands (KAÍ) um Íslandsmeistaramót í karate kemur síðan fram hvernig er skipt í flokka í kata og kumite.  

 

 

Tímasetningar

Einn af þeim þáttum sem er mikilvægastur í undirbúningi keppni er tímasetning á viðureignum og einstökum flokkum. Mikilvægt er að reikna rétt út hvað hver flokkur tekur langan tíma svo raða megi þeim á keppnisvelli til að hámarka þann tíma sem til umráða er fyrir keppnina.  Þetta er til að auðvelda keppendum, liðsstjórum og þjálfurum að sjá hvenær keppendur eiga að vera tilbúnir í sínar viðureignir.  Ákveðnar viðmiðanir eru notaðar til að ákveða lengd keppni í hverjum flokki, hvort sem það er í kata- eða kumitekeppni.  Hér er dæmi um útreikning á tíma í kumite sem fer í keppni unglinga en þar er reiknað með 3 mínútum í hvern bardaga, viðureignin sjálf er í 2 mínútur.  Fyrir kumite í fullorðinsflokkum má reikna með 4 - 5 mínútum í hverja viðureign þegar viðureignin sjálf er 3 mínútur en sömu aðferðir eru notaðar að öðru leyti eins og sýnt er í sýnishorninu hér að ofan.  Í kata barna og unglinga er rétt að m.v. 1,5 mínútur á hvern keppanda í hverri umferð en í fjölmennustu flokkunum getur þetta farið í 3 umferðir.  Nauðsynlegt er að setja upp flokka í katakeppni á eins marga velli og þarf til að keppni gangi vel fyrir sig.  Þegar því er lokið á að setja skiptingu upp í dagskrá en hér má sjá dæmi um dagskrá á unglingameistaramóti, katadagskrá.  Fyrir kata fullorðinna þarf að gera ráð fyrir að hver kata/viðureign taki um 3 mínútur en í hverri viðureign eru gerðar tvær kata.  Að öðru leyti gilda sömu reglur fyrir kata fullorðinna og kumite.   Hér má sjá lista yfir fjölda viðureigna m.v. mismunandi fjölda keppenda en gott er að hafa þær tölur til viðmiðunar þegar keppni er skipulögð.

 

 

Skráningarblöð

Áður en dregið er í riðla í keppni þarf að athuga fjölda keppenda frá hverju félagi ásamt heildarfjölda keppenda.  Ef tveir eða fleiri keppendur koma frá sama félaginu til keppni í sama flokki þarf að halda jafnræði svo félagið eigi möguleika á að hafa tvo keppendur í úrslitabardaga.  Skipta þarf keppendum jafnt á milli A- og B-hluta á skráningarblaði, bæði heildarfjölda keppenda sem og frá einstökum félögum.  Þetta á jafnt við um keppni í kata og kumite.  Þegar þessu er lokið er hægt að byrja keppni.  Vani er að mótstjórn láti öll keppnisfélög fá eintak af keppnislistum til að auðvelda framkvæmd keppni. Einnig er mjög þægilegt að hengja upp eintök af keppnislistum á áberandi stað.  Þess ber að geta að sömu skráningarblöðin er hægt að nota fyrir kata og kumite í fullorðinsflokkum, því keppt er eftir útsláttarfyrirkomulagi í báðum greinunum.  Fyrir katakeppni barna og unglinga þarf að nota önnur skráningarblöð þar sem þar er vani að nota stigakerfi fremur en útsláttarkerfi,sjá dæmi um umkataskráningu.

 

 

Kata

Í kata er keppt bæði í einstaklingskeppni og liðakeppni (þriggja manna sveitir). Þegar keppt er eftir útsláttarfyrirkomulagi þurfa keppendur/lið, áður en hver umferð hefst, að gefa upp hvaða kata þeir ætla að framkvæma.  Ritari skráir nafn kata á ákveðið kataskráningarblað en yfirlit yfir hvaða kata má framkvæma er að finna í reglum WKF, sjá katalista.  Gæta þarf þess að í fyrstu tveimur umferðum í katakeppni verða keppendur/lið að framkvæmda skyldukata (shitei kata) en í seinni umferðum má gera hverja þá valkata (tokui kata) sem er að finna á lista WKF og keppandi hefur ekki framkvæmt áður.  Á skráningarblöð í kata þarf einnig að skrá skammstöfun fyrir þá kata sem keppendur gera í hverri umferð en það tryggir öryggi og kemur í veg fyrir mistök.  Til hagræðingar  ætti mótsstjórn að hengja upp katalistann á góðan stað fyrir keppendur. Keppendur ættu að segja bæði nafn á kata sem þeir ætla að framkvæma sem og númer kata á listanum  til  að koma í veg fyrir mistök við skráningu.  Sérstaklega á þetta við þar sem sum katanöfn eru mjög lík þegar þau eru sögð upphátt.  Reyndin er sú að reglur WKF um útsláttarkeppni hafa einungis gilt fyrir keppni í fullorðinsflokkum en ekki yngri flokkum.  Vegna fjölda keppenda í barna- og unglingamótum er heppilegra að fara eftir stigagjöf fremur en að nota útsláttarkeppni.  Oft fer fjöldi keppenda í unglingaflokkum upp í 50 – 60 keppendur en þá þyrftu þeir keppendur sem færu í úrslit að gera frá 6 – 9 kata í stað þess að gera kata þrisvar eins og nú er gert.  Það er að mínu mati of mikið álag á keppendur og starfsfólk að láta börn og unglinga fara á gólfið allt að 6 – 9 sinnum í einni keppni.    

 

 

Kumite

Í kumite er keppt bæði í einstaklingskeppni og liðakeppni.  Í liðakeppni  keppir kvenfólk í þriggja manna sveitum en fimm manna sveitir eru í karlaflokki.   Sú regla gildir núna í liðakeppni að eftir tvo sigra í kvennaflokki og þrjá sigra í karlaflokki lýkur keppni.  Ekki þarf að klára alla þrjá eða fimm bardagana heldur er nægjanlegt að fá meirihluta sigra til að vinna þá viðureign.  Að öðru leyti fer keppni í kumite fram eftir þeim reglum sem WKF setur.  Sem dæmi um reglur lýkur bardaga þegar átta stiga munur verður á milli keppenda en ritarar sjá um að halda utan um  stig og refsistig á þar til gerðum ritarablöðum.  Áður en keppni hefst í þyngdarflokkum þarf að fara fram vigtun.  Það er ákvörðun mótsstjórnar hvort hún fer fram daginn áður eða  samdægurs.  Ég tel það mjög mikilvægt að keppendur og þjálfarar séu  vel inni í reglum WKF um kumite til að koma í veg fyrir misskilning þegar dómarar eru að gefa merki, hvort sem það er fyrir stig eða  refsingar.  Einnig þurfa keppendur að geta hagað sínum bardaga eftir því hvernig staðan er, hvort andstæðingurinn er kominn með refsistig, t.d. í flokki tvö þar sem jogai fellur inn í.  

 

 

Uppreisn í keppni

Það er í höndum mótsstjórnar hvort uppreisn er höfð með í keppni.  Annaðhvort er uppreisn höfð alla leið í fyrstu umferð eða  einungis er keppt um 3. sætið og eru það þá þeir aðilar sem tapa fyrir þeim keppendum sem komast í úrslitabardagann.  Sömu lögmál gilda um uppreisn í keppnum í kata og í kumite.  Hér má sjá útskýringar og dæmi um uppreisn í kumite.  Til að útskýra hvað uppreisn í karatekeppni er þá er það hugsað sem tækifæri fyrir þá aðila sem tapa fyrir þeim tveimur keppendum, sem komast í úrslitabardaga, til að keppa um þriðja sætið.  Keppendur sem tapa fyrir öðrum en þeim aðilum sem fara í úrslit eru dottnir úr keppni.  Uppreisn virkar  þannig  ef við tökum dæmi þar sem keppendur eru 10 eða fleiri. Þeir keppendur sem tapa fyrir keppendum nr. 1 og 2 fara í sömu röð í uppreisnarglímu og þeir töpuðu fyrir keppendum nr. 1 og 2.  Dæmi um þá sem töpuðu fyrir keppanda nr.1, þá fer keppandi 9, sem datt út í 1.umferð, á móti keppanda 5 sem datt út í 2. umferð. Sigurvegarinn úr þeim bardaga mætir keppanda nr. 3 sem féll úr keppni í 3. umferð.  Sigurvegarinn úr þeirri glímu keppir síðan um 3. sætið við þann aðila sem sigrar í uppreisnarglímunum úr hinum riðlinum. 

 

 

Merki í kumitekeppni - stigaverðir

Á annarri síðu hjá mér eru yfirlit yfir þær hreyfingar sem aðal- og aðstoðardómarar nota til að gefa merki. Þetta eru nokkrar hreyfingar sem mjög mikilvægt er að allir séu meðvitaðar um, það á sérstaklega við um fólk sem vinnur á ritaraborðinu og fylgist með stigatöflunni, sjá dæmi hér um stigagjöf.  Sérstaklega er mikilvægt að þekkja muninn á refsingum úr flokki 1 og flokki 2.  Mæli með að sú síða verði prentuð út og notuð til hliðsjónar fyrir stigaverði, svona til öryggis.  

 

 

Dómarar

Mjög ákveðnar reglur gilda um hegðun og ákvarðanir dómara en þær koma skýrt fram í reglum WKF.  Þar kemur fram hvernig dómarar eiga að vera klæddir en það er atriði sem við getum bætt okkur í hér heima.  Það væri mikil bót  ef dómarar  mættu alla vega  í gráum buxum, hvítri skyrtu og með dökkt bindi.  Það gefur mótum virðulegra yfirbragð að sjá dómara rétt klædda í stað þess að sjá þá aðila sem sjá um dómgæslu mæta í gallabuxum og jafnvel bolum.  Þetta er hlutur sem ég tel að við getum bætt okkur í.  Þetta er spurning um þá virðingu sem felst í þeirri vinnu sem dómarar leggja á sig.  Ég tel það mjög mikilvægt að allir dómarar, hvort sem það eru aðaldómarar eða aðstoðardómarar, þekki vel þær reglur sem gilda um keppnir í kata og kumite.  Annað atriði, sem mikilvægt er að dómarar tileinki sér, er viðbragðsflýtir.  Um leið og atvik gerast á vellinum, hvort sem það er til stigs eða refsingar, þarf dómari að bregðast strax við og stöðva bardagann til að kveða upp úrskurð.  Það versta sem maður sér er dómari sem er hikandi og ekki samkvæmur sjálfum sér.  Það á bæði við um aðaldómara og aðstoðardómara en margir vanmeta hlutverk aðstoðardómara því hann er oft í betri aðstöðu  en aðaldómari til að sjá hvort stig séu skoruð eða ekki.  Eins og flestir vita er ekki nóg að kunna reglurnar heldur þarf að geta framfylgt þeim í keppni,  þar kemur reynslan inn í dæmið.  Af þeim sökum þurfa dómarar að æfa sig í dómgæslu alveg eins og keppendur æfa sig fyrir keppnir.  Þar sem hér á landi eru ekki haldin mjög mörg mót er gott að nota hefðbundnar kumiteæfingar sem vettvang fyrir dómara að halda sér í æfingu þar sem keppendur geta þá einnig rætt við dómara um keppnisreglur og komið í veg fyrir misskilning þegar keppnir standa yfir.  

 

 

Keppendur

Ábyrgð keppenda er einnig mikil þegar keppni er í gangi.  Það er á þeirra ábyrgð og liðsstjóra að keppendur séu mættir á sínum velli þegar keppni hefst.  Það er ekkert verra en að þurfa að bíða eftir að keppendur séu komnir á sinn stað, hvað þá ef þeir eru ekki komnir með rétt keppnisbelti og hlífar í kumite.  Það er nauðsynlegt að keppendur séu meðvitaðir um þær reglur sem gilda um keppnisgalla og leyfilegar hlífar því ef þeir mæta ólöglega klæddir eða með ólöglegar hlífar til leiks fá þeir einungis eina mínútu til að skipta og mæta til leiks. Eins og ég kom inn á áður þurfa keppendur og liðsstjórar að vera vel inni í reglunum svo þeir geti beitt sér betur í bardaganum.  Dæmi um það er þegar staðan er 4-1 og einungis 10 sekúndur til enda bardaga. Þá getur sá keppandi sem undir er jafnað bardagann með því að skora sanbon (3 stig).  En til þess að það sé hægt þarf keppandinn eða þá liðsstjórinn að vita með hvaða tækni hægt er að ná sanbon.  Í því tilfelli væri ekki nægjanlegt að gera chudan spark því það gæfi einungis nihon (2 stig).  Annað dæmi um aðstæður þar sem gott er að þekkja reglurnar er að ef andstæðingurinn er kominn með hansoku chui í flokki 2 væri nægjanlegt að ná honum út af dýnunni (án þess að ýta honum) þannig að hann fengi jogai.  Í því tilfelli væri andstæðingurinn kominn með hansoku og tapaði bardaganum á refsistigum.   Fyrir kata er nauðsynlegt að vita að framkvæma verður þá kata sem gefin er upp á ritaraborði.  Ef keppandi framkvæmir aðra kata  en hann hefur gefið upp tapar hann viðureigninni.  

 

 

Minnisatriði fyrir keppni

Eitt það versta sem kemur fyrir er að hlutir sem þarf til keppni eru ekki til reiðu.  Hér eru nokkrir punktar um hvað þarf að hafa áður en kumitekeppni getur hafist, þetta er ekki tæmandi listi heldur ágætisbyrjun.  Fyrir hvern keppnisvöll sem á að nota þarf dýnur (12x12 metra, löglegur völlur, 10x10 lágmark), límband til að útbúa línur fyrir keppendur og dómara, þrjú pör af flöggum, bæði rauð og blá.  Keppnishlífar, tvö pör af bæði bláum og rauðum, keppnisbelti tvö stk. af hvorum lit til að eiga til skipta svo keppni geti gengið áfram.  Þrjá stóla þarf fyrir aðstoðardómara og skulu þeir staðsettir á vellinum skv. reglum WKF.  Á ritaraborðinu þarf  næga stóla fyrir starfsfólk, einnig skeiðklukkur, a.m.k. tvær. Eina til að taka tímann á viðureigninni og aðra til að nota fyrir 10 sek. regluna.  Tvær flautur fyrir tímaverði, skráningarblöð með nöfnum á keppendum í viðkomandi flokki ásamt skorblaði svo stigavörður geti skráð niður stigin.  Einnig þarf að vera til staðar skortafla svo hægt sé að sýna dómurum, keppendum og áhorfendum hver staðan er í viðureigninni en skortaflan þarf að sýna bæði stig  og refsistig.  Ekki má gleyma vigt hvort sem vigtun á sér stað á mótsdag eða  á öðrum tíma sem mótsstjórn ákveður.  Fyrir katakeppni  þarf að hafa límband til að ákvarða keppnisvöll (ef dýnur eru ekki notaðar)  og byrjunarpunkt fyrir keppendur.  Þrjú pör af flöggum þarf ásamt þremur stólum fyrir dómara (fimm ef fimm dómarar eru notaðir), skráningarblöð með nöfnum á keppendum í viðkomandi flokki ásamt kataskráningarblaði svo ritari geti forskráð hvaða kata keppendur framkvæma í hverri umferð.  Tvö atriði til viðbótar er ágætt að hafa í huga en það er að senda út þátttökutilkynningar til félaga a.m.k. þremur vikum áður en keppni hefst ásamt því að  panta verðlaunapeninga fyrir keppnina.  

 

 

Fjölmiðlar

Einn þáttur í viðbót sem hugsa verður um eru fjölmiðlar.  Til að ná athygli þeirra og umfjöllun þurfa þeir að fá nákvæmar upplýsingar um hvenær einstakir flokkar eru á dagskrá og þá sérstaklega hvenær úrslit byrja.  Einnig er mikilvægt að þeir fái upplýsingar um gang mála þegar úrslit standa yfir sem og yfirlit yfir hverjir hafa unnið til verðlauna.  Ef þessar upplýsingar eru til staðar er auðveldara að fá umfjöllun um íþróttina.  Huga þarf vel að því að tilkynna karatekeppni með góðum fyrirvara til fjölmiðla, lágmark fyrir þá er 5 – 7 dagar ásamt áminningum 1 – 2 dögum fyrir keppni.  Ef koma á íþróttaatburðum í dagblöð þarf  það að berast um þremur dögum fyrir atburðinn (ef ég man þetta rétt).  

 

 

Eyðublöð

Nokkrar gerðir af eyðublöðum  þarf að nota fyrir keppnir ásamt upplýsingablöðum sem handhægt er að hafa.  Hér fyrir neðan eru dæmi um þau ásamt dæmum um hvernig á að fylla þau út..  

 

Skrifað og stílfært; 16 september 2006 .